Wniesienie udziałów do fundacji rodzinnej przed sprzedażą – czy fiskus może to zakwestionować?

Wniesienie udziałów (akcji) do fundacji rodzinnej przed sprzedażą jest dziś jednym z najczęściej analizowanych scenariuszy przy transakcjach M&A z udziałem polskich firm rodzinnych.

Różnica ekonomiczna jest znacząca osoba fizyczna zapłaci 19% PIT od zysku ze zbycia udziałów, natomiast fundacja rodzinna, co do zasady, sprzeda te same udziały bez bieżącego podatku dochodowego.

Fiskus nie kwestionuje samej konstrukcji, ale bardzo uważnie ocenia, po co fundacja została powołana i co stało się z pieniędzmi po transakcji. Poniżej wyjaśniamy, gdzie dokładnie przebiega granica między legalnym planowaniem sukcesji a unikaniem opodatkowania w rozumieniu art. 119a Ordynacji podatkowej.

Dlaczego wniesienie udziałów do fundacji rodzinnej przed sprzedażą jest tak atrakcyjne

Fundacja rodzinna jest podmiotowo zwolniona z CIT na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT. Zwolnienie obejmuje dochody z działalności mieszczącej się w katalogu z art. 5 ustawy z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, a w tym katalogu wprost wymieniono przystępowanie do spółek handlowych i uczestnictwo w nich (art. 5 ust. 1 pkt 3) oraz nabywanie i zbywanie papierów wartościowych i praw o podobnym charakterze (art. 5 ust. 1 pkt 4).

Kluczowy i często pomijany – jest art. 5 ust. 3 ustawa z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz.U. 2023 poz. 326 ze zm.). Przepis ten stanowi, że zawarte w art. 5 ust. 1 pkt 1 zastrzeżenie „o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia” nie dotyczy praw wynikających z przystąpienia do spółek i uczestnictwa w nich ani papierów wartościowych. Innymi słowy: w przypadku udziałów i akcji ustawa nie wprowadza żadnego okresu karencji ani zakazu szybkiego zbycia. To zasadnicza różnica w porównaniu z nieruchomościami.

Na gruncie samej ustawy o fundacji rodzinnej sprzedaż udziałów przez fundację jest działalnością dozwoloną także wtedy, gdy nastąpi krótko po ich wniesieniu. Ryzyko nie leży więc w art. 5 u.f.r., lecz w ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.

Wniesienie udziałów do fundacji rodzinnej przed sprzedażą a klauzula GAAR

Zgodnie z art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej czynność nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeżeli w danych okolicznościach była ona sztuczna, a osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu było głównym albo jednym z głównych celów jej dokonania. Organ może więc uznać skutki podatkowe za nieistniejące nawet wtedy, gdy każda poszczególna czynność była w pełni legalna.

W praktyce organ bada trzy rzeczy: (1) czy fundacja rodzinna realizuje rzeczywisty cel sukcesyjny, (2) czy sposób przeprowadzenia transakcji nie jest nadmiernie skomplikowany lub pozbawiony sensu gospodarczego poza efektem podatkowym, (3) co stało się ze środkami uzyskanymi ze sprzedaży.

Uchwała Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania – gdzie leży granica

Punktem odniesienia jest uchwała Rady do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania nr 3/2025 z 29 maja 2025 r., wydana w sprawie, w której podatnik przekazał akcje w darowiźnie do fundacji rodzinnej, a fundacja w krótkim czasie zbyła je na rzecz inwestora. Rada nie uznała samego wniesienia udziałów do fundacji rodzinnej przed sprzedażą za działanie sztuczne per se.

Podkreśliła natomiast, że decydujące znaczenie ma dalszy los środków: jeżeli cena sprzedaży zostaje niemal natychmiast wypłacona fundatorowi lub beneficjentowi bez podjęcia jakiejkolwiek aktywności inwestycyjnej, fundacja pełni w istocie rolę pośrednika w transakcji, co jest sprzeczne z celem ustawy o fundacji rodzinnej.

Opinia zabezpieczająca Szefa KAS z 3 marca 2026 r.

Praktycznym potwierdzeniem tej linii jest opinia zabezpieczająca Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 3 marca 2026 r. (znak DKP16.8082.11.2025). Szef KAS potwierdził, że wniesienie udziałów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do fundacji rodzinnej oraz ich ewentualne późniejsze zbycie – przy odpowiednim ustrukturyzowaniu procesu – nie stanowi unikania opodatkowania w rozumieniu art. 119a Ordynacji podatkowej.

Kluczowe okazały się: (i) rzeczywisty cel sukcesyjny, (ii) precyzyjny statut, (iii) brak bezpośredniego powiązania czasowego i funkcjonalnego z konkretną, już wynegocjowaną transakcją oraz długofalowa perspektywa działania fundacji.

Uwaga praktyczna: opinia zabezpieczająca (art. 119w–119zf Ordynacji podatkowej) jest jedynym narzędziem, które daje ochronę przed zastosowaniem GAAR. Interpretacja indywidualna takiej ochrony nie zapewnia – organ odmawia jej wydania, gdy elementy stanu faktycznego uzasadniają przypuszczenie zastosowania klauzuli (art. 14b § 5b Ordynacji podatkowej).

Czerwone flagi: kiedy wniesienie udziałów do fundacji rodzinnej przed sprzedażą staje się ryzykowne

1. Fundacja powstaje po podpisaniu term sheet lub listu intencyjnego z inwestorem, a jej rejestracja jest „dopinana” pod harmonogram transakcji.

2. Statut nie przewiduje realnej polityki inwestycyjnej, a jedynym majątkiem fundacji są udziały przeznaczone do zbycia.

3. Cena sprzedaży zostaje wypłacona fundatorowi lub beneficjentom w całości lub w znacznej części w krótkim czasie po transakcji.

4. Beneficjentem jest wyłącznie fundator, a struktura nie obejmuje kolejnego pokolenia.

5. Fundacja nie prowadzi żadnej dokumentacji decyzji inwestycyjnych – brak uchwał zarządu, brak polityki inwestycyjnej, brak sprawozdań.

6. Kolejno po sobie następują: wniesienie mienia, sprzedaż, wypłata świadczenia i rozwiązanie fundacji.

Jak bezpiecznie przygotować strukturę – lista kontrolna

1. Kolejność zdarzeń - fundacja rodzinna powinna powstać i rozpocząć rzeczywistą działalność zanim rozpoczną się negocjacje transakcyjne. Im dłuższy i lepiej udokumentowany okres poprzedzający sprzedaż, tym słabszy argument o sztuczności.

2. Cel sukcesyjny w dokumentach - statut powinien wskazywać wielopokoleniowy krąg beneficjentów, zasady wypłat, politykę inwestycyjną oraz mechanizmy ładu rodzinnego (rada nadzorcza, zgromadzenie beneficjentów).

3. Realna aktywność po transakcji -  Środki ze sprzedaży powinny zostać ulokowane zgodnie z polityką inwestycyjną (portfel papierów wartościowych, udziały w innych spółkach, nieruchomości na wynajem) - tak aby były zgodne z celem sukcesyjnym.

Skutki podatkowe samego wniesienia udziałów do fundacji rodzinnej

Nieodpłatne wniesienie udziałów do fundacji rodzinnej nie jest odpłatnym zbyciem, więc po stronie fundatora nie powstaje przychód w PIT. Po stronie fundacji przysporzenie objęte jest zwolnieniem z art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT. Fundacja rodzinna, jako osoba prawna, nie jest podatnikiem podatku od spadków i darowizn, a czynność wniesienia mienia nie została ujęta w zamkniętym katalogu czynności opodatkowanych PCC (art. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych).

Warto natomiast pamiętać o dwóch elementach (i) wniesienie udziałów stanowiących składnik majątku wspólnego małżonków wymaga zgody małżonka (art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), (ii) a przy późniejszym rozwiązaniu fundacji podstawę opodatkowania pomniejsza się o wartość podatkową mienia wniesionego przez fundatora (art. 24q ust. 3 i 4 ustawy o CIT).

Zmiany przepisów – stan na sierpień 2026 r.

Projekt nowelizacji ustawy o CIT z 29 sierpnia 2025 r. przewidywał m.in. 36-miesięczny okres karencji (lock-up) dla zbycia aktywów wniesionych do fundacji rodzinnej, obłożenie fundacji reżimem CFC oraz rozszerzenie katalogu ukrytych zysków. Ustawa została zawetowana przez Prezydenta RP 27 listopada 2025 r. i nie weszła w życie, a co za tym idzie w 2026 r. obowiązują dotychczasowe zasady.

Aktualnie Ministerstwo Finansów pracuje nad projektem zmian w zasadach opodatkowania fundacji rodzinnych, wynika z wykazu prac legislacyjnych rządu. Jednym z najważniejszych założeń jest uzależnienie preferencji podatkowych od obowiązku utrzymania przez fundację własności wniesionych składników majątku przez co najmniej 36 miesięcy (czyli wspomnianego lock-upu). Rozwiązanie ma ograniczyć wykorzystywanie fundacji do krótkoterminowych transakcji nastawionych głównie na osiągnięcie korzyści podatkowych.

Równolegle w czerwcu 2026 r. przygotowano projekt przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej, obejmujący pierwsze trzy lata jej obowiązywania. W dokumencie wskazano zarówno na duże zainteresowanie tą instytucją, jak i na problemy ujawnione w praktyce, w szczególności dotyczące funkcjonowania rejestru, rozbieżności interpretacyjnych oraz wykorzystywania fundacji przede wszystkim do uzyskiwania korzyści podatkowych. Przegląd ma stanowić podstawę do dalszych zmian legislacyjnych i organizacyjnych, w tym elektronizacji rejestru oraz jego docelowego włączenia do Krajowego Rejestru Sądowego.