Inwestycje fundacji rodzinnej – czy fundacja może kupować ETF-y, obligacje i zagraniczne spółki bez utraty zwolnienia podatkowego?

Inwestycje fundacji rodzinnej muszą mieścić się w zamkniętym katalogu określonym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej – i to jest zasadniczy realny limit, abstrahując od sporu, czy samo uczestnictwo w spółkach albo nabywanie instrumentów finansowych w ogóle stanowi działalność gospodarczą.

Oznacza to, że fundacja może swobodnie budować i zmieniać portfel inwestycyjny, o ile działa w granicach ustawowo dozwolonych form aktywności, w szczególności poprzez obejmowanie i zbywanie udziałów lub akcji, nabywanie papierów wartościowych, uczestnictwo w funduszach inwestycyjnych czy udzielanie określonych pożyczek. Przekroczenie tego katalogu skutkuje natomiast utratą preferencyjnego opodatkowania w odniesieniu do dochodów z niedozwolonej działalności.

Katalog dozwolonych inwestycji fundacji rodzinnej

Podstawą jest art. 5 ust. 1 ustawa z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej Dla działalności inwestycyjnej istotne są cztery punkty:

1. przystępowanie do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwo w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach i podmiotach

2. nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze

3. udzielanie pożyczek, ale wyłącznie spółkom, w których fundacja posiada udziały lub uczestniczy jako wspólnik, oraz beneficjentom.

4. obrót zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji, wyłącznie w celu dokonywania płatności związanych z jej działalnością.

Inwestycje fundacji rodzinnej - ETF-y i obligacje: dlaczego są bezpieczne

ETF notowany na rynku regulowanym ma postać tytułów uczestnictwa albo akcji funduszu, a więc mieści się jednocześnie w kategorii papierów wartościowych (art. 5 ust. 1 pkt 4 u.f.r. oraz uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych i podmiotach o podobnym charakterze mających siedzibę za granicą (art. 5 ust. 1 pkt 3 u.f.r.).

Analogicznie obligacje – skarbowe, komunalne i korporacyjne – są klasycznymi papierami wartościowymi.

Dochody z tych aktywów – odsetki, dyskonto, dywidendy, zyski kapitałowe – są objęte zwolnieniem podmiotowym z art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych. Fundacja może więc budować portfel globalny i reinwestować pełne kwoty, bez bieżącego opodatkowania.

Uwaga na podatek u źródła - zwolnienie polskie nie działa za granicą. Dywidendy i odsetki z aktywów zagranicznych mogą być obciążone podatkiem u źródła w państwie emitenta. Ponieważ fundacja nie płaci w Polsce CIT od tych dochodów, praktyczna możliwość odliczenia podatku zagranicznego jest ograniczona.

Spółki transparentne podatkowo – najgorętszy spór

Największym polem konfliktu jest przystępowanie fundacji rodzinnej do zagranicznych spółek transparentnych podatkowo, takich jak luksemburska SCSp czy kajmańska Cayman LP – struktur typowych dla funduszy private equity i venture capital.

Dyrektor KIS konsekwentnie twierdzi, że „podmiot o podobnym charakterze” w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawa z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz.U. 2023 poz. 326 ze zm.) musi być podatnikiem CIT, co miałoby wykluczać spółki transparentne, w których podatek płacą wspólnicy, a nie sama spółka. Sądy administracyjne odrzuciły tę wykładnię, wskazując, że ocena podmiotu jako „spółki handlowej” jest niezależna od jego statusu podatkowego - tak np. wyrok WSA w Łodzi z 9 kwietnia 2024 r., I SA/Łd 114/24 oraz • wyrok WSA w Warszawie z 16 stycznia 2025 r., III SA/Wa 2557/24.

Choć linia orzecznicza sądów administracyjnych jest korzystna, ale organy nadal wydają negatywne interpretacje. Przed zainwestowaniem istotnej części majątku w fundusz o strukturze transparentnej warto uzyskać interpretację indywidualną i przygotować się na spór sądowy.

Należy też pamiętać, że objęcie fundacji rodzinnych reżimem CFC (art. 24a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych) było jednym z elementów zawetowanej nowelizacji – temat prawdopodobnie wróci.

Kryptoaktywa, złoto i aktywa alternatywne

Kryptoaktywa nie są papierami wartościowymi ani instrumentami pochodnymi w rozumieniu polskiego prawa rynku kapitałowego, nie są też udziałami w podmiotach z art. 5 ust. 1 pkt 3 u.f.r. Bezpośrednie inwestowanie w kryptoaktywa niesie zatem istotne ryzyko uznania działalności za wykraczającą poza dozwolony katalog i objęcia jej 25% CIT.

Rozwiązaniem, które istotnie obniża ryzyko, jest ekspozycja pośrednia – poprzez notowane instrumenty finansowe odzwierciedlające ceny aktywów bazowych, tj. ETF-y lub ETC-e na złoto i surowce, certyfikaty strukturyzowane, notowane produkty na kryptoaktywa. Takie instrumenty są papierami wartościowymi i mieszczą się w art. 5 ust. 1 pkt 4 u.f.r.

Podobnie w przypadku aktywów kolekcjonerskich: nabycie dzieła sztuki może być oceniane przez pryzmat art. 5 ust. 1 pkt 1 u.f.r. – zbywanie mienia jest dozwolone, o ile nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia.

Kiedy zarządzanie portfelem staje się działalnością niedozwoloną

Sama liczba ani częstotliwość transakcji nie oznacza jeszcze, że fundacja prowadzi działalność niedozwoloną. Art. 5 ust. 3 ustawy o fundacji rodzinnej pozwala fundacji aktywnie kupować i sprzedawać papiery wartościowe oraz inne prawa o podobnym charakterze. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy fundacja przestaje inwestować własny majątek i zaczyna świadczyć usługi na rzecz innych podmiotów, na przykład zarządzać cudzym portfelem, doradzać inwestycyjnie, pośredniczyć w obrocie instrumentami finansowymi albo wykonywać działalność wymagającą zezwolenia KNF. Poza dozwolonym zakresem może znaleźć się także finansowanie podmiotów niewskazanych w art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy, w tym faktoring, oraz spekulacyjny obrót walutami, który nie służy realizacji płatności związanych z działalnością fundacji.

Ład inwestycyjny fundacji – co warto mieć w dokumentach

Dobrą praktyką jest przyjęcie polityki inwestycyjnej, która określa, w jakie aktywa fundacja może inwestować, jakie ryzyko jest akceptowalne i kiedy należy zakończyć inwestycję. Gdy fundacja korzysta z zewnętrznego zarządzającego, umowa może ograniczać jego działania do aktywów mieszczących się w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej.

Pomocne jest również prowadzenie ewidencji aktywów i rachunków, regularne raportowanie wyników organom fundacji oraz dokumentowanie ważniejszych decyzji inwestycyjnych. Uchwały dotyczące zakupu lub sprzedaży istotnych aktywów mogą zawierać krótkie uzasadnienie biznesowe. Taka dokumentacja ułatwia wykazanie, że fundacja rzeczywiście zarządza majątkiem zgodnie z przyjętą strategią.

Obowiązkowy audyt przeprowadzany co najmniej raz na cztery lata można połączyć z przeglądem podatkowym portfela. Jeżeli fundacja prowadzi również działalność wykraczającą poza art. 5 ustawy, warto osobno ewidencjonować związane z nią przychody i koszty, ponieważ dochód z takiej działalności może podlegać 25% CIT.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy fundacja rodzinna może kupować ETF-y notowane w USA?

Tak – ETF jest papierem wartościowym lub tytułem uczestnictwa w funduszu, a art. 5 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o fundacji rodzinnej obejmuje także podmioty mające siedzibę za granicą. Należy natomiast przeanalizować podatek u źródła od dywidend oraz – w przypadku ETF-ów amerykańskich – wymogi dokumentacyjne stosowane przez brokera i ewentualne ograniczenia regulacyjne w dystrybucji na terenie UE.

Czy fundacja rodzinna może inwestować w kryptoaktywa?

Bezpośrednie inwestowanie w kryptoaktywa nie ma podstawy w katalogu z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, co rodzi ryzyko opodatkowania 25% CIT na podstawie art. 24r ustawy o CIT. Bezpieczniejsza jest ekspozycja pośrednia – przez notowane instrumenty finansowe.

Czy fundacja rodzinna może aktywnie handlować akcjami?

Tak. Art. 5 ust. 3 ustawy o fundacji rodzinnej wyłącza wobec papierów wartościowych zastrzeżenie o nabyciu wyłącznie w celu dalszego zbycia, więc aktywne zarządzanie portfelem jest dozwolone. Granicą jest dopiero świadczenie usług na rzecz osób trzecich lub prowadzenie działalności wymagającej zezwolenia.

Czy fundacja rodzinna może udzielać pożyczek jako forma inwestycji?

Tylko podmiotom wskazanym w art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o fundacji rodzinnej – spółkom, w których fundacja posiada udziały albo uczestniczy jako wspólnik, oraz beneficjentom. Pożyczki dla podmiotów trzecich wykraczają poza katalog i podlegają 25% CIT.

Czy fundacja rodzinna płaci podatek Belki od odsetek i zysków kapitałowych?

Nie. Zryczałtowany 19% podatek z art. 30a i 30b ustawy o PIT dotyczy osób fizycznych. Fundacja rodzinna jest podatnikiem CIT, zwolnionym podmiotowo na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT.

Niniejszy materiał ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej, opinii prawnej ani rekomendacji w konkretnej sprawie. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie przedstawionych informacji bez uprzedniej, indywidualnej analizy prawnej dostosowanej do konkretnego stanu faktycznego.