Czy fundacja rodzinna może założyć spółkę?
- 3 dni temu
- 7 minut(y) czytania
Odpowiedź jest krótka - tak. Fundacja rodzinna może założyć spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością albo przystąpić do już istniejącej spółki prawa handlowego.
Zgodnie z przepisami ustawy o fundacjach rodzinnych, w ramach dozwolonej ustawowo działalności gospodarczej, fundacja rodzinna może przystępować do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestniczyć w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach.
Oznacza to, że może obejmować lub nabywać udziały i akcje, a także wykonywać prawa wspólnika lub akcjonariusza w takich podmiotach jak spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna, prosta spółka akcyjna, spółka komandytowa, spółka jawna czy inne spółki prawa handlowego.
W praktyce oznacza to, że fundacja rodzinna może objąć udziały w spółce kapitałowej, stać się jej wspólnikiem, pobierać dywidendy i wykorzystywać spółkę z o.o. jako narzędzie do prowadzenia działalności operacyjnej, inwestycyjnej lub sukcesyjnej.
Fundacja rodzinna może w praktyce pełnić funkcję holdingu rodzinnego, czyli podmiotu, który skupia udziały, akcje lub ogół praw i obowiązków w spółkach należących do rodziny.
W takim modelu fundacja rodzinna nie musi prowadzić bieżącej działalności operacyjnej.
Jej rolą jest przede wszystkim posiadanie i zarządzanie aktywami, wykonywanie praw właścicielskich oraz kumulowanie zysków, które mogą być następnie reinwestowane albo wypłacane beneficjentom zgodnie ze statutem fundacji.
Fundacja rodzinna została pomyślana przede wszystkim jako wehikuł sukcesyjny i właścicielski, a nie jako podmiot do bieżącego prowadzenia klasycznego biznesu. Dlatego w wielu przypadkach najlepszym rozwiązaniem jest model, w którym działalność operacyjną prowadzi spółka z o.o., a fundacja rodzinna pełni rolę właściciela udziałów i centrum zarządzania majątkiem rodzinnym.
Fundacja rodzinna jako wspólnik - czy fundacja rodzinna może założyć spółkę z o.o.?
Ustawa o fundacji rodzinnej przewiduje zamknięty katalog dozwolonej działalności gospodarczej fundacji rodzinnej. W tym katalogu znajduje się m.in. możliwość przystępowania do spółek handlowych oraz uczestnictwa w takich spółkach. Spółka z o.o. jest spółką handlową, dlatego fundacja rodzinna może być jej wspólnikiem.
W praktyce fundacja rodzinna może więc:
założyć nową spółkę z o.o.,
objąć udziały w spółce z o.o. (zarówno wkładem pieniężnym jak i niepieniężnym).
nabyć udziały od dotychczasowych wspólników,
otrzymać udziały w drodze darowizny,
posiadać 100% udziałów w spółce z o.o.,
pobierać dywidendy ze spółki z o.o.,
wykonywać prawa wspólnika, w tym prawa głosu.
To rozwiązanie jest szczególnie istotne dla przedsiębiorców, którzy chcą oddzielić własność majątku rodzinnego od bieżącego zarządzania działalnością operacyjną.
Po co fundacja rodzinna ma być wspólnikiem?
Sukcesja biznesu rodzinnego
Najczęstszy cel to uporządkowanie sukcesji. Przedsiębiorca nie musi przekazywać udziałów bezpośrednio dzieciom, małżonkowi lub innym członkom rodziny. Udziały mogą trafić do fundacji rodzinnej, a beneficjenci otrzymują świadczenia na zasadach określonych w statucie.
Dzięki temu można uniknąć rozdrobnienia udziałów, konfliktów między spadkobiercami oraz sytuacji, w której osoba nieprzygotowana do prowadzenia biznesu uzyskuje bezpośredni wpływ na spółkę.
Fundacja rodzinna pozwala zaprojektować zasady sukcesji w sposób bardziej przewidywalny: kto ma korzystać z majątku, w jakiej kolejności, pod jakimi warunkami i z jakimi ograniczeniami.
Oddzielenie własności od zarządzania
W wielu firmach rodzinnych problemem nie jest samo przekazanie majątku, ale przekazanie kontroli. Fundacja rodzinna może pełnić funkcję stabilnego właściciela udziałów, natomiast operacyjne zarządzanie spółką z o.o. może zostać powierzone profesjonalnemu zarządowi.
To szczególnie ważne, gdy:
dzieci fundatora nie są zainteresowane prowadzeniem biznesu,
część rodziny chce uczestniczyć tylko w zyskach,
firma wymaga profesjonalizacji zarządzania,
przedsiębiorca chce zabezpieczyć firmę przed sporami spadkowymi.
Ochrona przed rozdrobnieniem majątku
Jeżeli udziały w spółce z o.o. należą bezpośrednio do osoby fizycznej, po jej śmierci mogą wejść do spadku. To może prowadzić do sporów, podziałów, konieczności spłat, a nawet paraliżu decyzyjnego w spółce.
Wniesienie udziałów do fundacji rodzinnej albo założenie spółki z o.o. przez fundację może ograniczyć to ryzyko. Właścicielem udziałów pozostaje jeden podmiot, tj. fundacja rodzinna, a nie kilku lub kilkunastu spadkobierców.
Kumulacja i reinwestowanie zysków
Fundacja rodzinna może otrzymywać dywidendy ze spółki z o.o. Co istotne, fundacja rodzinna korzysta co do zasady ze zwolnienia podmiotowego z CIT w zakresie dozwolonej działalności, a wypłata dywidendy ze spółki z o.o. do fundacji rodzinnej co do zasady nie powoduje obowiązku podatkowego.
Dzięki temu zyski mogą być akumulowane na poziomie fundacji i przeznaczane na dalsze inwestycje, nabywanie aktywów, finansowanie kolejnych spółek lub wypłaty dla beneficjentów zgodnie ze statutem.
Jak wygląda opodatkowanie struktury: fundacja rodzinna + spółka z o.o.?
Podatkowo należy odróżnić trzy poziomy:
opodatkowanie spółki z o.o.,
opodatkowanie fundacji rodzinnej,
opodatkowanie wypłat dla beneficjentów.
Opodatkowanie spółki z o.o.
Spółka z o.o. jest odrębnym podatnikiem CIT. Jeżeli prowadzi działalność operacyjną, płaci podatek od swoich dochodów według właściwej stawki CIT zasadniczo 19% lub 9% w zależności od statusu spółki.
Sama okoliczność, że wspólnikiem spółki jest fundacja rodzinna, nie zwalnia spółki z o.o. z CIT od jej własnych dochodów.
Dywidenda ze spółki z o.o. do fundacji rodzinnej
Jeżeli spółka z o.o. wypłaca dywidendę fundacji rodzinnej, fundacja, jako wspólnik otrzymuje dochód z udziału w zyskach osoby prawnej. W praktyce jednym z głównych powodów tworzenia struktury fundacyjnej jest możliwość kumulowania zysków w fundacji rodzinnej bez natychmiastowej wypłaty do osób fizycznych.
Wypłata świadczeń z fundacji do beneficjentów
Opodatkowanie pojawia się zasadniczo przy wypłacie świadczeń z fundacji rodzinnej do beneficjentów.
Fundacja rodzinna płaci 15% CIT od świadczeń przekazywanych beneficjentom albo od mienia wydawanego w związku z rozwiązaniem fundacji.
Beneficjenci z najbliższej rodziny nie płacą PIT. Są to osoby z tzw. grupy zerowej (małżonek, zstępny, wstępny, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn). W przypadku innych krewnych - 10% dla pozostałych krewnych oraz 15% dla osób obcych.
Zatem dla najbliższej rodziny fundatora wypłata może być korzystniejsza podatkowo niż klasyczna wypłata dywidendy ze spółki z o.o. bezpośrednio do osoby fizycznej. Trzeba jednak każdorazowo przeanalizować relacje rodzinne, status beneficjenta, źródło majątku oraz treść statutu fundacji.
Czy fundacja rodzinna może mieć 100% udziałów w spółce z o.o.?
Tak. Fundacja rodzinna może być jedynym wspólnikiem spółki z o.o. Taki model jest często rozważany przy firmach rodzinnych, holdingach prywatnych oraz strukturach inwestycyjnych.
W praktyce oznacza to, że:
fundacja rodzinna posiada całość udziałów,
spółka z o.o. prowadzi działalność operacyjną,
zysk po opodatkowaniu w spółce może być wypłacany do fundacji,
fundacja decyduje, czy środki zatrzymać, zainwestować czy wypłacić beneficjentom.
Największe ryzyka prawne i podatkowe
1. Przekroczenie dozwolonej działalności fundacji rodzinnej
Jeżeli fundacja rodzinna zacznie wykonywać działalność wykraczającą poza katalog ustawowy, może pojawić się ryzyko opodatkowania dochodów sankcyjną stawką CIT - 25%.
Dlatego działalność operacyjna powinna być prowadzona przez spółkę, a nie bezpośrednio przez fundację.
2. Sztuczne struktury optymalizacyjne
Fundacja rodzinna nie powinna być tworzona wyłącznie jako narzędzie podatkowe. Jeżeli głównym lub jednym z głównych celów struktury jest osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z celem przepisów, należy liczyć się z ryzykiem zastosowania klauzul przeciwko unikaniu opodatkowania.
Bezpieczniejsza struktura powinna mieć realne uzasadnienie biznesowe i sukcesyjne, tj. ochronę majątku, stabilizację właścicielską, reinwestowanie zysków, plan przekazania kontroli lub zabezpieczenie członków rodziny.
Ryzyko ukrytych zysków
Transakcje między fundacją rodzinną, spółkami zależnymi, fundatorem i beneficjentami np. pożyczki, najem, sprzedaż aktywów czy wynagrodzenia wymagają każdorazowej analizy podatkowej.
Kluczowe jest ustalenie, czy dana płatność nie stanowi w praktyce ukrytego zysku - tj. kategorii podlegającej opodatkowaniu.
Nieprawidłowy statut fundacji rodzinnej
Statut fundacji rodzinnej powinien być spójny z planowaną strukturą właścicielską. W praktyce powinien regulować m.in.:
zasady wykonywania praw udziałowych,
kompetencje organów fundacji,
zasady wypłat dla beneficjentów,
warunki reinwestowania zysków,
procedury podejmowania decyzji strategicznych,
zasady powoływania członków organów,
mechanizmy rozwiązywania sporów rodzinnych.
Statut napisany zbyt ogólnie może nie zabezpieczyć interesów fundatora i rodziny. Statut napisany zbyt sztywno może z kolei utrudniać prowadzenie biznesu oraz szybkie podejmowanie decyzji.
Ryzyko nieprawidłowych transakcji między fundacją a spółkami
W modelu holdingowym często pojawiają się transakcje między fundacją, spółkami zależnymi, fundatorem i beneficjentami. Mogą to być pożyczki, najem nieruchomości, sprzedaż aktywów, świadczenie usług, wypłaty wynagrodzeń czy finansowanie inwestycji.
Każda taka transakcja powinna być analizowana pod kątem podatkowym, w kontekście
, dokumentacja transakcji, ukryte świadczenia oraz ryzyko uznania, że określone przepływy są w rzeczywistości wypłatą korzyści na rzecz beneficjentów.
Ryzyko konfliktów między beneficjentami
Fundacja rodzinna często ma zabezpieczać rodzinę przed sporami sukcesyjnymi, ale sama w sobie ich nie eliminuje. Jeżeli statut nie określa jasnych zasad korzystania z majątku, kolejności wypłat, warunków otrzymywania świadczeń czy wpływu beneficjentów na decyzje fundacji, konflikt może przenieść się z poziomu spółki na poziom fundacji.
Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których część rodziny pracuje w biznesie, a część oczekuje jedynie wypłat z majątku rodzinnego.
Fundacja rodzinna a sukcesja udziałów w spółce z o.o.
Z perspektywy sukcesyjnej fundacja rodzinna może być szczególnie wartościowa wtedy, gdy przedsiębiorca chce uniknąć prostego dziedziczenia udziałów.
Bez fundacji rodzinnej udziały w spółce z o.o. mogą przejść na spadkobierców. Jeżeli jest ich kilku, może dojść do rozdrobnienia własności, konfliktów i problemów decyzyjnych. Nawet dobrze skonstruowana umowa spółki nie zawsze rozwiązuje wszystkie problemy sukcesyjne.
Fundacja rodzinna pozwala przenieść ciężar sukcesji z poziomu „kto odziedziczy udziały” na poziom „kto i na jakich zasadach korzysta z majątku”.
Wykorzystanie fundacji rodzinnej pozwala na ograniczenie wpływu związanego ze spadkobraniem lub przekazaniem sterów za życia, na działalność operacyjną spółki.
Kiedy warto rozważyć założenie spółki z o.o. przez fundację rodzinną?
Taka struktura może być szczególnie uzasadniona, gdy przedsiębiorca:
planuje sukcesję firmy rodzinnej,
chce zabezpieczyć majątek przed rozdrobnieniem,
zamierza oddzielić majątek prywatny od działalności operacyjnej,
chce reinwestować zyski w ramach struktury rodzinnej,
prowadzi kilka linii biznesowych,
chce uporządkować strukturę holdingową,
chce ograniczyć odpowiedzialność zabezpieczyć majątek przed wierzycielami,
przygotowuje firmę do sukcesji, ale nie chce przekazywać udziałów bezpośrednio dzieciom.
Kiedy taka struktura może być ryzykowna lub nieefektywna?
Fundacja rodzinna ze spółką z o.o. nie zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem. Ostrożność jest wskazana, gdy:
głównym celem jest wyłącznie obniżenie podatków,
fundacja miałaby faktycznie prowadzić działalność operacyjną (lub działalność na granicy działalności operacyjnej),
brakuje realnego planu sukcesyjnego,
występują spory rodzinne, które nie zostały uregulowane,
majątek ma być szybko wypłacany beneficjentom,
przedsiębiorca nie chce ponosić kosztów obsługi prawnej, podatkowej i księgowej.
W takich przypadkach przed wdrożeniem struktury warto przeprowadzić analizę podatkową, sukcesyjną i korporacyjną.
Podsumowanie
Fundacja rodzinna może założyć spółkę z o.o. (lub spółki) i może być ich wspólnikiem, również jedynym. Jest to jeden z najważniejszych praktycznych modeli wykorzystania fundacji rodzinnej w biznesie.
Najczęściej rekomendowany układ polega na tym, że spółka z o.o. prowadzi działalność operacyjną, a fundacja rodzinna posiada udziały i zarządza majątkiem właścicielskim. Taka struktura może wspierać sukcesję, ochronę majątku, reinwestowanie zysków i stabilność właścicielską firmy rodzinnej.
Nie jest to jednak rozwiązanie automatyczne ani uniwersalne. O jego bezpieczeństwie decydują szczegóły: statut fundacji, przepływy finansowe, relacje z beneficjentami i rzeczywiste uzasadnienie biznesowe.
W przypadku firm rodzinnych, spółek kapitałowych i grup właścicielskich fundacja rodzinna może być bardzo skutecznym narzędziem pod warunkiem, że zostanie zaprojektowana nie jako „optymalizacja podatkowa”, lecz jako długoterminowa struktura sukcesyjno-majątkowa.
